Na današnji dan prije tri godine Bosna i Hercegovina ostala je bez jednog od svojih najvećih književnih i intelektualnih autoriteta. Odlazak akademika Dževada Karahasana označio je kraj jedne izuzetne epohe bh. književnosti, ali i evropske kulturne scene na kojoj je decenijama uživao ogroman ugled.
Bio je pisac čije su knjige prelazile granice jezika i država, autor koji je jednako pripadao Sarajevu, Grazu, Beču i evropskim univerzitetskim centrima, ali je uprkos međunarodnoj slavi ostao dosljedan svojoj skromnosti. Za sebe je često govorio da je “prvo čovjek pa pisac pa profesor”, a upravo ta jednostavnost ostavila je snažan trag među njegovim studentima, kolegama i čitaocima.
Njegova književnost bila je posebna po spoju filozofskog promišljanja, historijskih motiva i bogatog jezika, dok su romani, eseji i drame nosili prepoznatljiv pečat autora koji je razumio i Istok i Zapad, ali i duboke lomove modernog čovjeka.
Sarajevo kao sudbina i inspiracija
Dževad Karahasan rođen je 1953. godine u Duvnu, gdje je završio osnovnu školu i gimnaziju. Još u mladosti pokazivao je veliku posvećenost učenju, pa je vrijeme provodio i u franjevačkom samostanu, gdje je izučavao latinski i starogrčki jezik.
Dolazak u Sarajevo na studij komparativne književnosti i teatrologije bio je prelomni trenutak njegovog života. Glavni grad Bosne i Hercegovine postao je mnogo više od mjesta življenja, pretvorio se u centralnu temu njegovih knjiga i način razumijevanja svijeta.
‘Sarajevo sadrži sve što čini svijet zapadno od Indije’, govorio je naš akademik.
Karahasan je tokom karijere obavljao brojne važne funkcije. Bio je profesor, dekan Akademije scenskih umjetnosti u Sarajevu, urednik književnih časopisa “Odjek” i “Izraz”, ali i gostujući profesor na evropskim univerzitetima u Salzburgu, Bazelu, Berlinu i Innsbrucku.
Nakon rata vratio se u Sarajevo i nastavio predavati na Filozofskom fakultetu, ostajući vezan za grad koji je smatrao svojim duhovnim središtem.
Bio je član Akademije nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine, Njemačke akademije za jezik i književnost, predsjednik Društva pisaca BiH te član PEN centra. Njegov rad priznat je širom Evrope, a Univerzitet u Bazelu dodijelio mu je počasni doktorat.
Pisac koji je spojio Istok i Zapad
Iako je veliki dio života posvetio teatru i dramaturgiji, najdublji trag ostavio je kroz romane i eseje. Njegov “Istočni diwan” odmah je po objavljivanju krajem osamdesetih godina pokazao da se na književnoj sceni pojavio autor izuzetne snage i originalnosti.
U svojim djelima Karahasan je spajao evropsku književnu tradiciju s orijentalnim nasljeđem, stvarajući jedinstven stil koji je postao prepoznatljiv širom kontinenta. Posebno mjesto u njegovom opusu imaju romani “Sara i Serafina”, “Šahrijarov prsten”, “Noćno vijeće”, kao i trilogija “Što pepeo priča”.
Jednako značajni ostali su njegovi eseji u kojima je promišljao o kulturi, identitetu, jeziku i civilizacijama. Knjige poput “Dnevnika melankolije”, “Knjige vrtova” i “O jeziku i strahu” smatraju se među najvažnijim djelima savremene bosanskohercegovačke esejistike.
Bio je i jedan od rijetkih autora koji su pozorište razumjeli iz svih uglova, kao pisac, dramaturg, profesor i praktični teatarski radnik. Njegove drame igrane su u Bosni i Hercegovini, ali i na scenama njemačkog govornog područja.
Glas koji je upozoravao i branio Bosnu
Karahasan nikada nije bježao od društvenih i političkih tema. Govorio je otvoreno o stanju u Bosni i Hercegovini, upozoravajući na duboke probleme sistema uspostavljenog nakon rata.
“Bosni je u Dejtonu navučena luđačka košulja. A luđačka košulja blokira svaki pokret tijela koji je navučen. U Bosni se ništa ne može pokrenuti, niti promijeniti dok je aktualan, dok važi ovaj sistem koji je Bosni nametnut… Bosna je vjerovatno jedina država bez građana. Prema Dejtonskom ustavu, mi nismo građani, mi smo samo pripadnici nacija.”
Iako je više puta bio kandidat za Nobelovu nagradu, priznanja nikada nije stavljao u prvi plan. Smatrao je da odnos između pisca i čitaoca treba graditi isključivo kroz knjige i ideje koje ostaju iza autora.
Njegov odlazak ostavio je prazninu u bosanskohercegovačkoj kulturi, ali su iza njega ostala djela koja i danas inspirišu nove generacije književnika, studenata i čitalaca širom Evrope.
