U Gradačcu je danas svečano otvorena obnovljena Husejnija džamija, jedan od najprepoznatljivijih simbola ovog grada, čime je obilježeno i 200 godina od njene izgradnje.
Svečanosti, koju su organizirali Medžlis Islamske zajednice Gradačac i Džemat Husejnija, prisustvovali su brojni vjernici, građani i zvaničnici Islamske zajednice u Bosni i Hercegovini, predvođeni reisul-ulemom Huseinom-ef. Kavazovićem.
Husejnija pripada rijetkim građevinama koje su istovremeno vjerski prostor, spomenik arhitekture i neposredan trag vremena Husein-kapetana Gradaščevića.
Izgrađena je 1826. godine, a podigao ju je Husein-kapetan Gradaščević, znameniti bosanski vakif, državnik i predvodnik Pokreta za autonomiju Bosne. Tokom dva stoljeća postojanja bila je mjesto ibadeta, obrazovanja i okupljanja, ali i jedan od simbola historijskog i kulturnog identiteta Gradačca.
Reisul-ulema Kavazović kazao je da Husejnija ima posebnu historijsku težinu i da je duboko povezana s identitetom i historijskim iskustvom Bošnjaka.
- Izgrađena 1826. godine, tačno prije dva stoljeća, ona je plemenita zadužbina Husein-kapetana Gradaščevića, u narodu pamćenog kao Zmaj od Bosne. Zato ona nadilazi okvire običnog vjerskog objekta; ona je živi, kameni svjedok bošnjačke državotvorne svijesti, hrabrosti, dostojanstva i ponosa – kazao je reisul-ulema Kavazović.
Govoreći o vremenu u kojem je Husejnija izgrađena, Kavazović je njenu historiju povezao s političkim prilikama tog perioda, ocijenivši da se tada „rađala i kalila ideja o autonomiji i slobodi Bosne“.
Reisul-ulema je, međutim, obnovu Husejnije stavio i u kontekst budućnosti, poručivši da smisao restauracije nije samo u očuvanju historijskog spomenika.
- Njena stvarna, neprolazna ljepota jesu njeni safovi – a to ste vi u njima, jer je radi vas i radi sedžde ona i podignuta. Džamije se grade kamenom, ciglom i drvetom, ali se održavaju, oživljavaju i čuvaju namazom, zikrom i ibadetom – poručio je Kavazović.
Poseban značaj obnovi dao je požar koji je krajem 2023. godine podmetnut u unutrašnjosti Husejnije. U požaru su teško oštećene oslikane zidne površine i drveni mobilijar, dok su zidovi bili zacrnjeni čađi, a na pojedinim mjestima došlo je do otpadanja maltera. Posebno su oštećeni mimber i mahfil.
Sanacija posljedica požara počela je u aprilu 2024. godine, dok je restauracija unutrašnjosti završena krajem 2025. godine. Konzervatorsko-restauratorski zahvati obuhvatili su čišćenje, učvršćivanje i retuširanje oštećenih površina, od kupole prema nižim dijelovima objekta.
U završnoj fazi obnove radilo se na portalu i munari, vraćena je originalna šerefa, a uređeni su i harem, kameni zid, nišani, abdesthana te biblioteka Fadil-paše Šerifovića.
Muftija tuzlanski Vahid-ef. Fazlović kazao je da današnje okupljanje potvrđuje snažnu vezu koju s Husejnijom imaju Bošnjaci u domovini i inozemstvu.
- Husejnija je čuvena džamija. To je ime koje nas osvaja. Svjedoči našu postojanost, našu autohtonost, naše vrijednosti – poručio je muftija Fazlović.
On je posebno ukazao na činjenicu da je nakon 200 godina sačuvan autentičan karakter džamije, zahvalivši džematlijama, imamima, Medžlisu Islamske zajednice Gradačac i institucijama koje su učestvovale u njenoj obnovi.
- Husejnija svojom monumentalnošću svjedoči o jednoj velikoj generaciji Bošnjaka, ali i o svim generacijama kasnije koje su dostojno nastavljale čuvati svoju vjeru, tradiciju i vrijednosti, čuvati svoju domovinu Bosnu i Hercegovinu – kazao je Fazlović.
Restauracija je u prvi plan ponovo iznijela i složeni dekorativni koncept Husejnije, kaligrafiju i elemente koji svjedoče o različitim periodima bosanske historije.
Glavni imam Medžlisa Islamske zajednice Gradačac Nusret-ef. Kujraković istakao je da upravo dekorativna rješenja Husejnije predstavljaju jednu od njenih najvećih posebnosti.
- Njen dekorativni, ukrasni koncept tako je složen i kompleksan da odražava suštinu bosanske posebnosti, bosanskog bića i duha. Počevši od biljnih motiva, elemenata s bosanskih stećaka i drugih domaćih ukrasnih elemenata, mihrab i dekorativni koncept džamije objedinjuju historiju Bosne i Hercegovine od njenog prvog spomena do danas – kazao je Kujraković.
Husejniju je nazvao „bosanskim proizvodom“, od vakifa i graditelja do arhitektonskih i umjetničkih rješenja, ocijenivši da njena vrijednost još nije dovoljno poznata široj javnosti.
Gradonačelnik Gradačca Hajrudin Mehanović ocijenio je da je otvorenje obnovljene Husejnije najznačajniji događaj ove godine za taj grad, posebno imajući u vidu da je 2026. posvećena obilježavanju kulturnog i turističkog nasljeđa porodice Gradaščević.
- Svi smo ovu godinu posvetili obilježavanju kulturnog i turističkog nasljeđa, ostavštine porodice Gradaščević, posebno Husein-kapetana. Najznačajniji spomenik iz njegovog vremena i njegovog doprinosa razvoju grada upravo je Husejnija, čiju obnovu danas obilježavamo – kazao je Mehanović.
Husejnija je od 2004. godine nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine. Zaštićenu graditeljsku cjelinu, osim same džamije, čine abdesthana, biblioteka, harem s nišanima i ulazne kapije.
Svečano otvorenje bilo je centralni događaj programa kojim Gradačac tokom ove godine obilježava dva stoljeća Husejnije. Jubilej je obilježen nizom naučnih, kulturnih, obrazovnih i vjerskih sadržaja posvećenih džamiji, Husein-kapetanu Gradaščeviću i historijskom naslijeđu ovog kraja.
Program povodom otvorenja počeo je u subotu navečer vjerskim sadržajima u Husejniji, dok je današnja svečanost predstavljala završni čin obilježavanja velikog jubileja i krunu obnove jednog od najvrjednijih kulturno-historijskih spomenika Gradačca.
Nakon dvije stotine godina od izgradnje, Husejnija ostaje na istom historijskom mjestu, uz kulu Husein-kapetana čije ime nosi, ali obnovljena i spremna da svoju priču prenese novim generacijama.
Njena vrijednost, kako je poručeno sa današnje svečanosti, nije samo u arhitekturi i historiji. Husejnija je i danas živi prostor vjere, okupljanja i ibadeta, čime obnovljeni spomenik nastavlja svoju izvornu funkciju.
